در بدن انسان رگ های وریدی وظیفه بازگرداندن خون بدون اکسیژن (خون تیره رنگ) را از اندامها به قلب عده دار هستند. در دیواره داخلی وریدها دریچه های یک طرفه به نام دریچه لانه کبوتری وجود دارد که در حالت طبیعی خون را فقط در جهت قلب هدایت می کنند و عملکرد اصلی آنها پیشگیرى از بازگشت خون به سمت پاهاست. اگر دیواره ورید ها خاصیت ارتجاعی خود را ازدست بدهد و این دریچه ها کار خود را به خوبى انجام ندهند، خون به عقب بازمی گردد و در وریدها تجمع می یابد و در نهایت سبب تورم آنها مى شود. واريس هنگامی ‌رخ می‌دهد که این دریچه‌ها دچار نارسایی شده باشند.

اکثر موارد  واریس با سنگینی و درد مبهم و گنگ در پا همراه است که با ایستادن طولانی مدت واضح تر میشود ، در مراحل اولیه بیماری واريس حتی قبل از دیده شدن رگهای واریسی حس سنگینی و درد پا  توسط بیماران بیان می شود هرچند در برخی افراد ، واريس هیچگونه تظاهر بالینی ندارد.

وریدهای واريسی بزرگ، با ظاهری طنابی شکل یا همچون شاخه های درخت در پوست تظاهر می یابد. علامت درد و سنگینی پا از جمله شکایتهای شایع بیماران مبتلا به واریس هست . در برخی افراد قبل ااز اینکه ظاهر وریدها دستخوش تغییر واضح شود، درد و سنگینی در پاها فرد را متاثر می سازد. از دیگر علایم شایع واريس می توان به سندرم پای بیقرار یا همان حرکت مداوم پاها اشاره کرد البته این علامت تنها ناشی از بیماری واریس نیست، گرفتگی عضلات پا در حین خواب، تغییر رنگ مایل به قهوه ای پوست در ناحیه مچ پا ، خارش، ورم پا و زخمهای پوستی از دیگر علایم واریس هستند. البته لازم به ذکر است، که این علایم برای تشخیص قطعی واريس نیاز به بررسی تشخیصی دارند و نمی توان تنها با رویت این علایم به نتیجه قطعی رسید. آنچه مسلم است این علایم به عنوان زنگ خطری برای پیگیری و مراجعه به پزشک جهت تشخیص نهایی هستند تا از عوارض جانبی همچون زخم پا و فلبیت (لخته) پیشگیری شود و اقدامات درمانی مورد نیاز صورت گیرد.

لازم است متذکر شویم که تنها ظاهر برجسته یک رگ بیانگر ابتلا به واریس نیست در برخی افراد به صورت آناتومیک عروق برجسته هستند و در افراد با وزن پایین رگهای برجسته بدلیل فقدان لایه محافظ چربی زیر پوست نمود واضحتری دارند و به اصطلاح به این حالت رگهای لخت گفته می شود که نیاز به درمان و مداخله برای رفع آنها نیست.

رگهای واریسی به دلایل متعدد و به ندرت ناشناخته ایجاد می شوند. به نظر می رسد مشکل اساسی ناشی ازاختلال عملکرد دریچه ای در وریدهاست. عوامل موثر در بروز واريس به صورت چکیده در ذیل اشاره شده اند:

سابقه خانوادگی و ژنتیک: در بسیاری از افراد مبتلا، به ویژه در افراد جوان، سابقه خانوادگی ابتلا به واریس بیان می شود. در سالهای اخیر ژن مرتبط با دریچه های لانه کبوتری شناخته شده است. از سوی دیگر در برخی مطالعات شیوه زندگی مشترک بین اعضای خانواده به عنوان عامل خطری مهم در بروز این بیماری در اعضای یک خانواده معرفی شده است.

سن : با بالا رفتن سن احتمال ابتلا به واريس بیشتر می شود.

شغل : آمارها حاکی از بروز بیشتر بیماری واریس در برخی از مشاغل است. ایستادن در یکجا به صورت ثابت و نشستن طولانی با بروز این بیماری ارتباط مستقیم دارد. معلمان، داروسازان، پرستاران، مهمانداران، نظامیان که مدت طولانی به صورت ایستاده فعالیت می کنند و مشاغلی همچون آرایشگری، فروشندگی، رانندگی و خیاطی درخطر بالای ابتلا به واريس قرار دارند و به شاغلین این حرفه ها توصیه می شود به صورت ادواری تحت نظر پزشک متخصص بوده و سلامت وریدهای پای خود را چک کنند تا در صورت بروز هر گونه تغییر و مشکل بتوانند در مراحل ابتدایی اقدامات مقتضی را بکار گیرند.

وزن : چاقی از عوامل مستعد کننده واریس است. اضافه وزن باعث فشار مضاعف به عروق پا می شود و در نهایت احتمال ابتلا به واريس افزایش می یابد.

جنسیت و هورمون ها : زنان بیشتر از مردان به واریس مبتلا می شوند .به نظر می رسد بعضی از هورمونهای زنانه در این خصوص مسئول هستند و همین امر احتمال ابتلا به واريس در دوران بارداری را بیشتر می کند همچنین تغییر در شدت علائم واریس منطبق با دوره های مختلف در سیکل ماهانه خانمها نشانگر ارتباط بین سطح هورمونهای جنسی زنانه و واريس است. مطالعات صورت گرفته حاکی از بروز بیشتر واریس در بین بانوانی است که از قرصهای  پیشگیری از بارداری استفاده می کنند.

بی تحرکی : وقتی فرد راه نرود و مرتبا یکجا بنشیند مانند آنچه درخانمهای چاق و مسن دیده می شود .احتمال بروز اختلال در سیاهرگها زیاد می شود .

یبوست : دفع ناراحت و وارد کردن فشار برای دفع ، فشار لگنی را افزایش می دهد و در نهایت باعث انتقال فشار به وریدها و روی دریچه ها و دیواره وریدها می شود .

سیگار : سیگار در سرخرگها باعث تصلب و تنگی عروق و در سیاه رگها باعث شل شدن دیواره (گشادی) و واریس می شود.

بیماریها : ابتلا به واريس در بعضی از بیماریها مانند بیماری کم کاری تیروئید بیشتر دیده می شود .

بارداری : در این دوران تاثیر توأم تغییرات هورمونی بر شل شدن دیواره عروق و افزایش فشار وارد بر پاها به دلیل افزایش وزن مادر و از سوی دیگر افزایش حجم خون در گردش باعث ایجاد عروق واریسی در پاها می شود.

لخته خون : لخته خون در وریدهای پا متعاقب مسافرتهای طولانی مدت در حالت نشسته و یا بستری شدن دراز مدت بدنبال جراحی و مانند آن ایجاد می شود می تواند از علل ایجاد و تشدید واريس باشد.

سیاهرگ ها یا وریدهای واریسی به رگ های خونی پیچ خورده و گشادی گفته می شود که بیشتر در پاها دیده می شوند. فشار مداوم روی سیاهرگ ها باعث می شود دیواره رگ های خونی ضعیف شود و رگ های واریسی ایجاد گردد.

در بیشتر افراد، وریدهای واریسی، بدشکل و عنکبوتی هستند و از این نظر آزاردهنده می باشند، ولی در برخی موارد نیز باعث ایجاد درد زیادی موقع راه رفتن و ایستادن می شوند و در موارد شدید باعث بروز زخم های پوستی می گردند.

راهی برای جلوگیری از تشکیل سیاهرگ های واریسی وجود ندارد، ولی با انجام برخی کارها می توان احتمال ابتلا به این مشکل را کاهش داد:

۱- به طور منظم ورزش کنید

پیاده روی و آهسته دویدن، جریان خون را در پاها بهبود می دهد و جریان خون مناسب، از پیشرفت و بدتر شدن سیاهرگ های واریسی جلوگیری می کند.

همچنین ورزش، فشار خون بالا را کاهش می دهد و سیستم گردش خون کل بدن را تقویت می کند.

۲- از ایستادن طولانی مدت خودداری کنید

ایستادن در یک جا برای مدت زمان طولانی، فشار وارده به سیاهرگ های پاها را افزایش می دهد. این فشار وارده نیز دیواره رگ های خونی را ضعیف می کند.

البته برخی مشاغل طوری هستند که فرد مجبور است مدت طولانی در یک جا سر پا بایستد. در این گونه مواقع سعی کنید هر چند وقت یک بار وضعیت بدنی خود را تغییر دهید و حداقل هر نیم ساعت یک بار کمی قدم بزنید تا خیلی یک جا نایستید.

اگر می توانید در حالت نشسته هم کار خودتان را انجام دهید، سعی کنید مدتی هم بنشینید.صندلی های بلندی وجود دارند که در برخی موارد می توانید به جای ایستاده کار کردن، از آنها برای انجام کار خود استفاده کنید.

۳- به طور صحیح بنشینید

روی صندلی، صاف و راست بنشینید و پاهایتان را روی هم نیندازید.

نشستن صحیح و مناسب، گردش خون را در پاها بهبود می بخشد، در حالی که انداختن پاها روی هم، جریان خون را در پاها مختل می کند.

۴- وزن مناسب و سالم بدن را حفظ کنید

وزن اضافی بدن در افراد چاق، فشار زیادی روی پاها و سیستم گردش خون بدن وارد می کند. لذا کاهش وزن اضافی بدن، خطر ابتلا به سیاهرگ های واریسی را در خیلی موارد کم می کند.یک برنامه غذایی سالم و مناسب داشته باشید و از مصرف غذاهای پر کالری و با ارزش غذایی کم خودداری کنید. همچنین به طور منظم ورزش کنید.با داشتن یک برنامه غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم، خطر ابتلا به واریس پا هم کم می شود.

البته برخی افراد، بدون در نظر گرفتن وزن آن ها، بیشتر از بقیه مستعد ابتلا به واریس پا هستند. در این گونه موارد هم بایستی وزن مناسب بدن را حفظ کرد، ولی بایستی با پزشک متخصص در مورد سایر راه های کاهش خطر ابتلا به واریس مشورت نمود.

۵- سیگار نکشید

کشیدن سیگار خطرات زیادی برای سلامتی بدن دارد، ولی به یاد داشته باشید که بالا رفتن فشار خون در اثر مصرف سیگار، در ایجاد سیاهرگ های واریسی موثر است.

۶- از مصرف قرص های ضد بارداری با استروژن بالا خودداری کنید

مصرف طولانی مدت قرص های ضد بارداری با استروژن بالا، خطر ابتلا به واریس پا را افزایش می دهد که به دلیل تغییر عملکرد دریچه های سیستم گردش خون است.

لذا اگر می خواهید برای مدت زمان طولانی از قرص های ضد بارداری استفاده کنید با پزشک متخصص مشورت کنید تا داروی دیگری برای شما بنویسد، و یا سایر روش های جلوگیری از بارداری را برای شما بیان کند تا از آنها استفاده کنید.

۷- پاهای خود را مدتی بالا نگه دارید

خصوصا اگر مدت زمان طولانی ایستاده اید، مدتی در طی روز و یا بعد از اتمام کار خود، پاهای خود را بالا نگه دارید تا گردش خون در پاها بهبود یابد و پاها استراحت کنند.

همچنین موقع خواب می توانید کمی پاهای خود را بالاتر بگذارید. برداشتن فشار از روی پاها، از تجمع خون در سیاهرگ ها جلوگیری می کند.

۸- شلوار و دامن تنگ نپوشید

برای بهبود جریان خون به قسمت های پایینی بدن، از پوشیدن لباس تنگ در قسمت پاها و کمر خودداری کنید. لباس های کمی گشاد و نرم بپوشید.هم چنین کفش راحت، با پاشنه متوسط و اندازه پای خود بپوشید و از پوشیدن کفش های پاشنه بلند و تنگ و نامناسب خودداری کنید.

۹- جوراب سفت و مخصوص واریس بپوشید

اگر واریس پای شما روز به روز بدتر می شود، از جوراب های  مخصوص واریس استفاده کنید. این جوراب ها را می توانید از داروخانه و یا مراکز فروش لوازم پزشکی تهیه کنید.

قبل از خرید جوراب مخصوص واریس، درباره اندازه و میزان فشردگی جوراب که مناسب شرایط شما باشد، با پزشک خود یا دکتر داروخانه مشورت کنید.

۱۰- از درمان های پزشکی استفاده کنید

در حالی که استفاده از روش های بالا می تواند از پیدایش سیاهرگ های واریسی جلوگیری کند، ایجاد سیاهرگ های واریسی جدید را متوقف نماید و اندازه و میزان درد سیاهرگ های واریسی موجود را کاهش دهد، اگر با این همه درد شدیدی داشتید یا اگر روش های بالا موثر نبودند، بایستی از درمان پزشکی تحت نظر پزشک متخصص استفاده کنید.